Λειτουργία στα ρομανί. Η Θεία Λειτουργία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου στα ρομανί της κεντρικής Σλοβακίας.

Η αρχή της Λειτουργίας στα ρομανί και στα σλοβακικά.

Σε ολόκληρο το κείμενο στο romamission.eu, κάτω από κάθε γραμμή στα ρομανί υπάρχει η σλοβακική.

Δεν υπάρχει ένα μόνο ρομανί.

Τα ρομανί είναι μια οικογένεια, όχι μία γλώσσα. Οι γλωσσολόγοι τα χωρίζουν σε πέντε βασικές ομάδες διαλέκτων: τη βλάχικη, τη βαλκανική, την κεντρική, τη βορειοδυτική και τη βορειοανατολική. Σε αυτές προστίθενται μερικές απομονωμένες ποικιλίες στη Βρετανία, στην Ιβηρική Χερσόνησο και στη νότια Ιταλία. Επτά από αυτές τις ποικιλίες έχουν δικό τους κωδικό γλώσσας ISO.

Αυτή η μετάφραση ανήκει στην κεντρική ομάδα: είναι τα ρομανί των Καρπαθίων (rmc) και μέσα σε αυτά η διάλεκτος που μιλιέται στην κεντρική Σλοβακία, τα ρομανί του Κλένοβετς και του Γκέμερ. Ο τόπος έχει σημασία. Η Σλοβακία έχει ήδη την Καινή Διαθήκη στα ρομανί της ανατολικής Σλοβακίας και ολόκληρη τη Βίβλο στα ρομανί των Καρπαθίων. Κανένα από τα δύο δεν είναι η γλώσσα των χωριών όπου διακονεί αυτή η ιεραποστολή. Η διαφορά αυτή δεν είναι ακαδημαϊκή: είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα κείμενο που οι άνθρωποι παρακολουθούν και σε ένα κείμενο με το οποίο προσεύχονται.

Μια γλώσσα που ήρθε από την Ινδία.

Τα ρομανί είναι ινδοαρική γλώσσα. Άφησαν το βόρειο τμήμα της ινδικής υποηπείρου πριν από περίπου χίλια χρόνια και δεν έπαψαν ποτέ να είναι ινδική γλώσσα. Ήταν ακριβώς μέσα από τη μελέτη των ρομανί που οι Ευρωπαίοι λόγιοι ανακάλυψαν για πρώτη φορά από πού ήρθαν οι Ρομά. Οι πιο κοντινοί ζωντανοί συγγενείς τους είναι τα χίντι, τα ουρντού και τα παντζαμπικά. Αυτή τη συγγένεια δεν χρειάζεται να την ψάξει κανείς βαθιά στη γραμματική: βρίσκεται στις πιο απλές λέξεις της Λειτουργίας.

Ένας Ρομ από το Κλένοβετς και ένας άνδρας από το Δελχί ή τη Λαχώρη δεν μπορούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Τους χωρίζουν χίλια χρόνια και μισή ήπειρος δανεικών λέξεων. Και οι δύο όμως αναγνωρίζουν τη λέξη για το νερό, το σπίτι, τον αδελφό και το όνομα. Κάθε λέξη του πίνακα βρίσκεται στο κείμενο αυτής της Λειτουργίας· ο αριθμός δείχνει πόσες φορές εμφανίζεται σε αυτό η ρίζα της.

Η Τριάδα ονομάζεται σε αυτή τη λειτουργία μισό ινδικά και μισό σλαβικά: le Dadéskero, le Čhavéskero thaj le Svetos Duchóskero. Ο Πατέρας και ο Υιός είναι λέξεις που οι Ρομά έφεραν μαζί τους από την Ινδία. Το Πνεύμα προέρχεται από την εκκλησιαστική σλαβική του βυζαντινού τυπικού, στο οποίο βαπτίστηκαν. Χίλια χρόνια δρόμου σε μία γραμμή.

Τι αλλάζει από χωριό σε χωριό.

Κάθε γραμμή αυτής της μετάφρασης είναι μια απόφαση. Ο μεταφραστής κατέγραφε τις άλλες δυνατότητες σε υποσημειώσεις: τι λένε η σερβική και η ρουμανική λειτουργία στα ρομανί, τι λένε οι ηλικιωμένοι στο Κλένοβετς και τι λένε μία κοιλάδα πιο πέρα, στο Γκέμερ. Αυτές οι διαφορές έχουν ενδιαφέρον: όχι η ορθογραφία, αλλά μια άλλη λέξη που επιλέχθηκε για την ίδια προσευχή.

Οι Ρομά έχουν μέρη της Βίβλου στη δική τους γλώσσα από το 1837.

Σχεδόν πάντα όμως επρόκειτο για μία διάλεκτο και σχεδόν πάντα η μετάφραση έγινε έξω από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Αυτοί είναι σταθμοί, όχι πλήρης κατάλογος: μέρη της Γραφής υπάρχουν σε πολύ περισσότερες διαλέκτους από όσες έχουν καταγραφεί δημόσια κάπου.

Γι' αυτό έχει σημασία αυτή η μετάφραση: είναι Θεία Λειτουργία, όχι Γραφή, είναι ορθόδοξη και είναι στη διάλεκτο που πραγματικά μιλιέται στα χωριά όπου ψάλλεται.

Πηγές που αναφέρει η αρχική σελίδα: Matras, Y. (2002). Romani: A Linguistic Introduction (διαίρεση σε πέντε ομάδες)· σημειώσεις του μεταφραστή στο Βιβλίο ψαλμωδίας v1.1. ISO 639-3: μακρογλώσσα rom E Nevi Zmluva pal o Romanes (2014) και Le Devleskero Lav (2021)

Το λειτουργικό βιβλίο δεν είναι έτοιμο όταν τελειώσει η μετάφραση.

Είναι έτοιμο όταν η γιαγιά στο Κλένοβετς το ανοίξει και ψάλει το μέρος της, χωρίς να της δώσει κανείς ένα σλοβακικό βιβλίο, που το καταλαβαίνει μόνο κατά το ήμισυ. Για να γίνει αυτό λείπουν τρία πράγματα και κανένα τους δεν είναι μετάφραση.

Αυτό το έργο δεν στέκεται μόνο του.

Σε όλη τη μετάφραση λήφθηκαν υπόψη δύο παλαιότερες ορθόδοξες μεταφράσεις σε άλλες διαλέκτους των Ρομά, και οι υποσημειώσεις παραπέμπουν συχνά σε αυτές. Πίσω από τη μετάφραση υπάρχει και μια επιστημονική εργασία: τι ζητά η λειτουργία από τη γλώσσα, ποιες επιλογές επιτρέπουν τα ρομανί της κεντρικής Σλοβακίας και πού πρέπει να δανειστούν. Είναι γραμμένη στα σλοβακικά. Το PDF της δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.

Ολόκληρο το κείμενο και τα αρχεία βρίσκονται στο romamission.eu.

Αυτή η σελίδα παίρνει το περιεχόμενο της σελίδας «Λειτουργία στα ρομανί». Το ίδιο το λειτουργικό κείμενο δεν βρίσκεται εδώ· βρίσκεται στο romamission.eu. romamission.eu/sk/liturgia romamission.eu/sk/liturgia/text