Поранешен ИТ-работник и идни православен свештеник | Секогаш кога мислев дека веќе знам како се работи со Ромите, доаѓаше криза

Мартин Халик е од Брно. Работел во ИТ-браншата, имал своја фирма, сакал да биде славен и да заработува многу пари. Но решил да помага. Пред години размислувал да замине на мисии во Африка, Азија или да им помага на сиромашните во Украина.

На крајот се закотвил во словачкиот Гемер, во ромската населба Кленовец, и ја основал Христијанската ромска мисија. Таму живее веќе девет години, а и благодарение на ова искуство се подготвува за призвание на православен свештеник.

Во разговорот ги признава своите некогашни предрасуди кон Ромите, а и како морал да се моли Бог да му даде љубов кон нив. Опишува и како неколку месеци живеел со нив токму во ромската населба.

Во моментов заедно со сопругата им помага на Ромите во пет ромски населби, им го проповеда Евангелието и ги образува. Во рамките на својата ригорозна работа ја преведува Литургијата на светиот Јован Златоуст на среднословачки ромски дијалект.

Со пријателите и христијаните од Брно се трудевме да живееме добар живот и постепено стигнавме до точка кога посакавме некаде да заминеме на мисии.

Размислувавме за Африка, Азија или за помош во Украина, тогаш беше по Мајдан. Некои од нашите пријатели таму им помагаа на пензионерите. На крајот никаде не успеавме да заминеме, освен во округот Римавска Собота. (Смеење.)

Во оваа област имаше висок процент самоубиства, повеќето деца имаа разведени родители, таму живееја многу стари луѓе без помош.

Тоа ме допре и ми беше жал. Си реков дека ќе пробам малку да помогнам на ова место. Тогаш имав ИТ-фирма. Кога дојде фазата во која моите колеги почнаа да основаат семејства, дојде и прашањето што понатаму. Ми дојде идеја да купам куќа во Кленовец и да помагам тука.

Кога му реков на еден пријател дека почнувам да работам со Ромите, неговото прво прашање беше дали веќе ме окрале. Му реков дека да, повеќе пати. На тоа ми рече: Добро, сега те сфаќам сериозно. (Насмевка.)

Тоа беше еден таков прв тест кога човек сакаше да им помага. Но јас за тоа бев подготвен уште од Брно, таму имаме ромски кварт, го викаме Бронкс.

Во Брно не доаѓав во контакт со нив, но знаев дека таму бил окраден еден мој соученик и дека била нападната мојата пријателка. Затоа автоматски ги избегнував тие улици.

Имав многу негативен однос кон Ромите. Ситуацијата со нив ми изгледаше нерешлива. Дури и една пријателка од Канада, која сакаше да оди како мисионерка кај чешките Роми, многу напорно ја разубедував, велејќи дека нема смисла. Велев дека подобро да оди кај оние што тоа го заслужуваат.

Дојде момент кога си велев дека ако Бог сака јас да им помагам, мора да ми даде љубов кон нив.

Имав, на пример, искуство со еден Ром кој ми лажеше за сѐ, ги вознемируваше девојките, постојано морав нешто да решавам со него, ветуваше дека тоа нема да се повтори, но никогаш не го исполни ветеното.

Кога за првпат дојдов во една словачка ромска населба, се исплашив и ми беа жал за нив. Ме потсетуваше на фотографии и видеа од Индија. Не знаев дека во Словачка постои такво нешто. Тоа уште повеќе ме шокираше. И тогаш сè се сврте.

Дојде момент кога си реков дека, ако Бог сака да им помагам, мора да ми даде љубов кон нив. Дојде толку натприродно што навистина како од еден момент да ги засакав. Дојде одозгора. (Насмевка.) Тоа ги надвладеа и лошите искуства.

Од минатото имаме и пример од мисионери кои отишле кај канибали, а тие ги изеле. Да одиш кај луѓе кои можат нешто да украдат или да слажат е многу полесно.

Освен мојот духовник, таа беше првата што дозна дека сум во ромската населба. Веќе отприлика три години одев таму. Во Брно имавме мала молитвена група и таа почна да распрашува зошто одам во Словачка.

Дозна дека таму немам ни семејство ни познаници. Полека го извлече тоа од мене. (Насмевка.) Тоа ја инспирира и сакаше во Брно да се вклучи во една локална група што им помагаше на жени во проституција. Но не успеваше. Потоа, во рамките на поголема акција, дојде со пријатели кај нас во населбата и тоа многу ја погоди.

Сакаше таму да помага. И тоа нè привлече уште повеќе еден кон друг. Така Господ Бог уреди сега овде да помагаме двајца.

Кога сè уште бев нежења, се молев мојата сопруга да носи очила, зашто знаев дека Ромите нема да почнат да носат очила додека ги нема носи некој кого ќе го почитуваат. И многу помогна.

Мислам дека со сопругата успеавме да создадеме пријатна семејна средина, во која заедно живееме и се поддржуваме.

Мислев дека кога за тоа се зборува многу, се прави малку. Од бизнисот знаев дека кога човек ќе сподели нешто, чувствува успех и потоа веќе нема мотивација да работи. Веројатно немаше ни причина да се зборува за тоа.

Мајка ми би се плашела за мене, да знаеше. На работа луѓето не се толку интересираат еден за друг, и воопшто во нашиот свет луѓето живеат повеќе индивидуално. Тоа не беше никаква тема. Ако ми каже духовникот дека треба да зборувам за тоа, тогаш зборувам.

Исус ја постави летвата високо. Рече: Кој ми даде да пијам кога бев жеден, кој ми даде да јадам кога бев гладен, кој ме посети во затвор, тој ќе влезе во Божјото царство.

Кај Ромите ми изгледа одлично. Тие се смирени, не мислат многу за себе, не осудуваат веднаш и се подготвени да ги слушаат другите. Тоа смирение прави многу. Тие се и вежбани за него. Ќе влезат во продавница, сакаат нешто да купат, а луѓето се груби кон нив. Мораат сето тоа да го издржат и тоа ги учи на смирение. Благодарение на него се способни многу да примат.

Кога човек во Чешка разговара со неверник, а тој не знае ништо за верата, е отворен во секоја насока – за будизмот, хиндуизмот, но и за христијанството.

Во Словачка, кога разговарам со неверник или со некој што верува само површно, тој не сака многу да слуша за христијанството. Повеќе го интересира езотеријата или други правци.

Ми изгледа како искуство слично на Христовото. Кога дојде кај нас, не се роди во палата, туку во штала. Отиде меѓу сиромашните и ја проживеа најголемата беда, за тие сиромашни да немаат проблем да го прифатат.

Истовремено и мисионерите го правеле тоа така што, каде и да отишле, ја прифаќале локалната култура и живееле меѓу луѓето. Тогаш човек може подобро да ги разбере тие луѓе, ги знае нивните грижи, потреби – дека секој ден треба да се оди по вода, да се бараат дрва и дека е проблем да се искапеш.

Човек доживува дека кај бунарот разговара со луѓе – слично како што Исус разговарал со Самарјанката, тоа е некаква допирна точка. Многу работи така можат да се разберат.

Ромите се мајстори во тоа што знаат што луѓето сакаат да слушнат и каква приказна да споделат. (Насмевка.) Кога ќе дојде еден политички кандидат, на сè му кимаат со главата, а кога ќе дојде следниот, исто така на сè му кимаат. Така добиваат нешто и од едниот и од другиот.

Кога ќе дојде свештеник, му раскажуваат некои свои приказни од духовниот свет. (Смеење.) За сите да бидат задоволни, разговорот да не застане. Но кога човек веќе живее со нив во населбата, се гледа кој како се однесува, каква е таму хиерархијата.

Веќе не знаат да глумат и човекот го сметаат за свој. Поминаа околу пет до шест месеци додека не се доселив во населбата. Претходно се молев за тоа и барав прилика дали треба да тргнам на тоа. Потоа се отвори можност. Еден од нив ме праша дали не би сакал да живеам таму кај нив.

Веројатно го сфати како шега, но јас реков дека да. Се договоривме дека таму ќе имам посебна соба, ќе плаќам кирија и ќе одам кај нив и да јадам.

Првата ноќ таму за малку не се задушив од чад, беше страшно. (Смеење.) Следните ноќи за малку не замрзнав. Научив да живеам со отворени врати.

Полека речиси сите работи ми ги украдоа, но забележав дека колку повеќе работи имам, толку побргу исчезнуваат. Морав да научам дека ми стига само еден сунѓер за садови, кој сепак по три дена ќе го загубам. Но ако купам десет, осум од нив ќе ми исчезнат и за еден час. Затоа морав да го променам начинот на кој купувам за залиха.

Но мобилниот никогаш не ми исчезна. Ни компјутерот, ни паричникот. Кога таму некој е пијан, е поопасно. Тогаш сите во населбата се прават дека спијат, вратите се заклучуваат.

Веројатно не се плашев. Навистина, ноќе имаше полски глувци и стаорци, а тоа човека го плаши. Но со мачка е веќе подобро. (Смеа.) А дали се плашев дека некој таму ќе ме нападне? Не знам, мислам дека Ромите не се баш такви.

Не се толку конфликтни и немаат толку на совест, барем во нашата општина. Бидејќи е мало село, не е тоа толку. Колку е поголема анонимноста, како на пример во Брно, толку е многу полошо. Таму има и дроги, проституција, големи пари.

Се трудам да се молам за сè, а секогаш имав и свој духовник, кој духовно ме водеше. Ми рече не, на пример, кога сакав таму да им купам коњи на децата. Според него, со времето веќе не би стигнал.

Многупати сакав да избегам оттаму, сакав да се откажам. Повеќепати се случи да ми го оштетат автомобилот, децата ми трчаа по покривот. Или пак сакав да ги учам на гитара, па им поделив гитари, кои потоа ги искршија.

Доживеав многу тешки моменти, но ми помагаше тоа што навечер имав време со Бога. Одев на причест и најчесто веќе сè беше во ред.

Секогаш кога мислев дека веќе знам како се работи со Ромите, доаѓаше криза. А кога одев таму со смирение, да видам како ќе биде, тогаш беше добро.

Ромите имаат одлична особина: знаат да простуваат. На пример, една жена го прободе својот маж со нож, а следниот ден тој ѝ прости сè и беа заедно. По пола година таа повторно го прободе, а тој повторно ѝ прости.

И потоа веќе не се повтори. Неколку години нивната врска функционираше, а ја прекина дури интервенцијата на социјалните работници, бидејќи беа на работ на беда.

Но тоа простување, жената ме прободе, а јас следниот ден одам да легнам кај неа, е силно. Навистина знаат да простуваат. И јас таму направив грешки, но секој ден беше како нов. Сè си простивме еден на друг и продолживме понатаму.

Овој проблем го решавале и други. Во Русија делувал свети Јован Кронштатски, кој видел многу алкохоличари; луѓето таму живееле во многу лоши услови, слични на оние во ромските населби, и таму почнало да се шири таканаречено професионално питачење.

Од прилозите што му ги даваа верниците, изградил дом на љубовта кон работата. Таму луѓето секогаш добивале да јадат и ги поттикнувале да работат, ги учеле на занает, за да можат барем за храна да се вработат.

Се трудиме да ги учиме децата за да можат како возрасни да работат и да се снаоѓаат во тоа. Возрасните ги поттикнуваме на работа. Имавме проблем со мажите кои не беа навикнати наутро да стануваат или немаа познат кој би можел да ги вработи.

Ние го наместивме така што кој имаше потреба, можеше да дојде кај нас по брашно и масло за да си испече леб, но мораше да дојде главата на семејството. Затоа што мажот е одговорен семејството да има што да јаде.

И мораше да дојде пред седум часот наутро. Слично е и во Библијата, кога Израелците патувале, мана им паѓала од небото, а за да не станат мрзливи, се топела штом изгреело сонцето.

Во ромската населба во Кленовец се случи повторно да почнат да ги крштеваат децата, почнаа да се грижат за првата света причест, од која претходно веќе се беа откажале.

Значи, мораа да стануваат уште во мрак и да си собираат храна. Така не се случи генерации да се одвикнат од станување и од работа. Верувам дека и на Ромите постепено им помогна тоа. Секогаш кога доаѓаа по брашно и масло, ги прашувавме и за работата.

Кога некој ни велеше дека нема, му дававме контакти за да се обиде да му се јави на некого. Фала му на Бога, дојде момент кога сто проценти од татковците во семејствата се вработија.

Моментално без работа се можеби само двајца. Се држат, понекогаш некого ќе отпуштат, на пример зиме, кога има помалку работа.

Можеби, да. Но дојде глад, а тој ги натера да го решаваат тоа. Ако не гладот, тогаш гладната жена која се грижи за децата.

Сè е поврзано. Се прилагодуваме на луѓето, според тоа што можат. Во Кленовец има поголема група активни, пред сè деца и млади, со кои сме заедно од мали. Во ромската населба во Кленовец се случи повторно да почнат да ги крштеваат децата, почнаа да се грижат за првата света причест, од која претходно веќе се беа откажале.

Децата почнаа со нас да се молат, да одат на исповед, на причест. И исто така неколку возрасни. Еден возрасен има искуство дека откако доаѓа кај нас да се моли, престана да употребува дроги.

Мислеше дека кога ќе има семејство, ќе ги остави и дрогите. Но ни кога имаше дете и семејство, не успеа. Со помош на молитвите успеа. Вели дека веќе не го влече во таа насока.

Овие генерации Роми веќе не знаат да пеат ниту да свират. Откако имаат телевизори, не го прават тоа. Имаат многу распаднати врски, самохрани мајки. Откако дојдовме ние, се средија и врските. Помладите имаат стабилни семејства и функционира. Како да им недостигаа узори, гледаа серии во кои има многу различни врски, а тоа ги расипува.

Со пропагирањето на хомосексуалноста дојде, на пример, до тоа на некого да му се стави етикета хомосексуалец, а потоа другите почнаа да го злоупотребуваат. Но кога беше речено дека така не треба да биде, злоупотребата исчезна.

Некогаш танцуваа малолетни девојчиња голи, и тоа исчезна. Како да им дојде смисла на животот, радост. А смисла на животот не дава светот, туку Бог.

Кога човекот верува дека Бог постои и дека некој постојано го гледа – дали лаже, дали не лаже, дали се излежува во кревет – тоа е поинаку. Бог ни помогна многу и со тоа што фабриката која вработува двесте луѓе требаше веќе трипати да се затвори, а никогаш не се затвори. Напротив, вработи уште.

Една во Хнушќа навистина се затвори, но Ромите веќе се во фаза кога можат да патуваат на работа и до окружниот град. Пред три години тоа сè уште не би било можно.

Кога дојдов во ромската населба, малку деца знаеја течно да пишуваат и да читаат. Ги знаеја буквите и слоговите, но читаа многу бавно. Не знаев како да им помогнам, но благодарение на песните во песнарките научија да читаат течно.

Потоа сакавме да им помогнеме повеќе, па почнавме да ги учиме и математика, логично размислување, игравме со нив посложени игри. Сè дојде природно. Престанаа да ги забавуваат простите работи, сакаа нешто повеќе. Напредуваа понатаму.

Но потоа се случуваше, кога некој ќе заминеше на средно училиште во Лученец, или доаѓаше во допир со дрога или со проституција.

Белите автоматски не ги прифатија меѓу себе, но ги прифатија други Роми. Некои од нив беа шпекуланти, го искористија тоа што Ромот во нова средина нема никого, па се правеа на пријател, му дадоа метамфетамин и тој требаше да им работи како проститут или да краде.

Еден пријател ми го спомна овој случај. Многу е опасно да се замине од семејството што ги штити.

Веруваме дека ќе успееме да отвориме средно училиште кај нас во ромската населба и дека овие проблеми ќе ги решиме. Многу излезе во пресрет православното средно училиште во Михаловце, кое би им овозможило индивидуално школување. Би учеле кај нас, а таму би оделе на испити.

Готвач и ИТ. Јас разбирам од ИТ и можам да им помогнам да најдат работа во оваа област. Гледам дека им е интересно. На секцијата ги учиме да работат со компјутер, сами да прават печат за маици, со што учат и графичка вештина.

Во нашиот центар правиме маици по нарачка, и за летни кампови. Насоката готвач е меѓу нив исто така доста популарна. Најмногу девојките велат дека би сакале да бидат готвачки. Во иднина би сакале да понудиме и ѕидарство.

Тоа дојде дури со помошта во ромската населба. Најпрво мислев дека ќе им помагам главно како претприемач, дека ќе им наоѓам работа, ќе ги учам и така ќе помогнам и на регионот. Потоа видов дека тие повеќе имаат потреба од свештеник кој ќе ги доведе до Бога, и со Божја помош ќе станат подобри луѓе.

Бидејќи потекнувам од Чешка, за мене тоа беше тешко. Во основното училиште се плашев да кажам дека татко ми е свештеник. Зашто секој би замислил дека е некаков блудник. (Смеење.)

Во Чешка беше многу тешко да се објасни дека свештениците можат да имаат жени и деца. Во Словачка тоа е многу повеќе во ред.

(Насмевка.) Тоа не, но мама не сакаше татко ми да оди во расо или да ја држи за рака, бидејќи сите чудно ѝ гледаа. Во детството имав стигма, поради која подобро ги разбирам и Ромите.

Свештеничката плата не е голема, не бевме богати. Дома бевме многу, не можевме да купуваме сок од малина и слично. Си велев дека сируп сè уште може, но вода пијат само вистински питачи.

Кога потоа се сретнав со богати луѓе и открив дека и тие пијат обична вода, почнав и јас да ја пијам.

На еден мој пријател Ром му се случи да нема работа и да не му стигнат парите за викендот за да си купи сок од малина. Така цела сабота и недела не пиеше ништо, а во понеделник дојде на работа дехидриран.

Ги разбирам тие комплекси од сиромаштијата и бариерите. На Ромите им помага кога ќе нѐ видат мене и жена ми како пиеме обична вода и не се занимаваме со толку работи – облекуваме и тренерки без марка, понекогаш искинати, обуваме стари чевли. За нив има значење да носат работи со марка. Знаат дека се сиромашни, но не сакаат така да изгледаат.

Не смеат да смрдат на чад, мора да имаат чисти раце. Не сакаат да бидат на сонце и да бидат темни, па затоа често не сакаат да работат надвор на градилишта.

Во Чешка односите беа добри, тука во Словачка ми се чини полошо. Тоа е обележано од блиското минато. Ми се чини дека ни функционира добро во проектот „Операција Божиќно дете“, каде не се фокусираме на разликите, туку на тоа како да даруваме што повеќе деца во нужда. Имаме иста цел и тоа нѐ спојува.

Тоа е меѓународен проект на организацијата Samaritan`s Purse, раширен низ целиот свет, кој се обидува да ги достигне најнуждните деца на светот. Добиваат убав подарок, во кој ќе најдат основни хигиенски и училишни потреби, но и играчка и бонбони.

Подароци и учебници имаме доволно, но ни недостигаат парохии и црковни заедници подготвени да се вклучат.

Кога бев во Украина во воено подрачје пред пет години, луѓето, без оглед на своето политичко мислење, се обединија и заеднички им помагаа на погодените од војната од двете страни. Во Попрад руските и белоруските верници беа први што почнаа да им помагаат на бегалците.

Православната филантропија во Кошице се грижи за големиот кризен центар на главната станица во Кошице. Нашата цел е да помогнеме, без разлика дали во нужда ќе се најде Украинец, Рус, Словак или Ром.

Во мај бев ракоположен за ѓакон во катедралата во Кошице. Сега имам ѓаконска пракса, а понатаму е веќе на Божјиот промисел и на владиката. (Насмевка.)

Тоа не знам. Кога дојдов, го сфатив така дека, ако треба, ќе останам до крајот на животот. Од минатото паметев дека мисионерите што доаѓаа кај нас во Чешка по падот на комунизмот, често по десет години заминуваа и потоа на Facebook пишуваа: „Ура, Америка, го имам зад себе тоа тешкото што беше во Чешка.“

Мене тоа потоа ме повреди. Ова не би сакал никому да му го направам – да бидам некаде, а потоа да раскажувам колку ужасно и тешко било таму. (Смеење.)

Моментално сум тука со жена ми и со три деца, среќни сме и задоволни. Го сфаќаме така дека Ромите имаат одлични својства. Иако има и тешки работи, и тие се добри.

Колку што Бог сака, толку долго ќе останеме. Ќе заминеме ако епископот нè прати на друго место или ако овде повеќе нема да нè сакаат. (Насмевка.) Тогаш ќе го примам тоа како Божја волја.