Дали има смисла? · Христијанска ромска мисија

За почеток

Тоа го прашува речиси секој.

За промената

„Дали воопшто нешто се менува?“

Да, бавно. Бројот на луѓето од маргинализираните ромски заедници што работат порасна од 24 илјади во 2010 година на речиси 50 илјади во 2019; сиромаштијата остана, во 2020 година под нејзината граница живееле 87 % од нив. Во ромската населба во Кленовец работа има секој здрав татко; претходно тоа беше помалку од половина. Тоа е наше искуство, не студија. Што вели истражувањето →

Inštitút finančnej politiky, 2022 · Úrad splnomocnenca, zisťovanie EU SILC MRK 2020, стр. 18

За помошта

„Не е ли тоа фрлање грав на ѕид?“

Понекаде, да. Истражувањето во осум села опишува игралиште покрај ромска населба што брзо беше уништено, но и град каде што центарот за заедницата го намали изостанувањето од училиште, а во средните училишта се зголеми бројот на ученици од овие заедници. Студијата на SAV вели што е одлучувачко: да се остане долго на едно место и да не се гради врз делење подароци. Затоа немаштијата ја решаваме со работа, а готова храна не даваме. Што советува студијата →

Úrad splnomocnenca, 2022, стр. 82 и 87 · Ústav etnológie SAV, 2010, стр. 116 и 117

За правичноста

„Зошто јас да им помагам токму нив? А нам кој некогаш ни помогнал?“

Не морате. Истражувањето во селата ја забележало реченицата „А нам кој некогаш ни помогнал?“ како еден од најчестите приговори. Ние ги избравме децата: од децата во овие заедници под границата на сиромаштија живеат 91 %, од сите деца во Словачка 17 %. Според проценка на ОЕЦД, изедначувањето на вработеноста и продуктивноста на трудот на луѓето од овие заедници со просекот на Словачка би го зголемило БДП до 2060 година за повеќе од 12 %. Децата и училиштето →

Úrad splnomocnenca, 2022, стр. 85 · EU SILC MRK 2020, стр. 18 · Ministerstvo financií SR, 2020, стр. 40

Што луѓето пишуваат под репортажите

Десет реченици што најчесто се слушаат.

Се од дискусии и од анкети, онака како што луѓето ги пишуваат. Кој така прашува, е добредојден тука. Одговараме со бројки и со она што самите го гледаме.

За социјалните давања

„Живеат од социјални давања и имаат сè бесплатно.“

Дека системот на давања ги фаворизира Ромите, смета 82 % од луѓето во Словачка. Помошта при материјална немаштија денес е 89,70 € месечно за поединец и 314,40 € за двојка со повеќе од четири деца; правото на неа зависи од приходот, не од потеклото, а кој ќе одбие понудена работа, на него му ја намалуваат. Во 2018 година во домаќинства со оваа помош живеела помалку од четвртина од луѓето од маргинализираните ромски заедници, а тие сочинувале помалку од половина од примателите. Со работа, не со делење →

FOCUS за Канцеларијата на опуномоштеникот, 2024, стр. 104 · Министерство за труд, состојба на 12. 10. 2026 · Министерство за финансии на Словачка, 2020, стр. 139

За криминалот

„Крадат и ништо не им се случува.“

Дека на Ромите им поминуваат прекршувањата на законот неказнето, мислат 72 % од луѓето. Податок за криминалот според потекло не постои: статистиката се води според видот на делото и според округот, а не според етничката припадност. Знаеме дека евидентираниот криминал од 2004 до 2021 година опаднал за повеќе од 61 % и дека растот на животниот стандард помага да се намали. Ние сме со децата најмногу за викенди и распусти; тогаш се случуваат најмногу прекршоци. Што навистина им се случува на семејствата →

FOCUS за Канцеларијата на опуномоштеникот, 2024, стр. 100 · Канцеларија на владата на Словачка и Министерство за внатрешни работи, 2025, стр. 6 до 8 · SITA во дневникот SME, 2004

За работата

„Нека одат да работат.“

Многумина одат: од 2010 до 2019 година бројот на оние што работат од овие заедници скоро се удвоил. Сепак, работат само 23 % од луѓето во работоспособна возраст, а во Словачка вкупно 76 %. Во еден експеримент на Институтот за финансиска политика, кандидатите со ромско име имале помалку од половина шанса да бидат поканети на разговор за работа, иако имале исто образование. Ако можеме, бараме работа за човекот и го поттикнуваме. Што правиме →

Институт за финансиска политика, 2022 · EU SILC MRK 2020, стр. 17 · Министерство за финансии на Словачка, 2020, стр. 111

За децата

„Прават деца заради државна помош. Наскоро ќе бидат повеќе од нас.“

Во сегрегираните ромски населби на жената во просек ѝ се раѓаат повеќе од четири деца, а во делумно интегрираните населби 2,5 до 3. Додатокот при раѓање е 829,86 € за првото до четвртото породување и 151,37 € од петтото; помошта при материјална немаштија е иста за семејство со пет и со осум деца. Според министерството за финансии, семејството без сопствен приход по раѓањето на дете паѓа подлабоко во сиромаштија. Бројот на Роми порасна од малку помалку од 403 илјади во 2013 година на 417 илјади во 2019 година. Колку луѓе и каде →

Шпроха, INFOSTAT, 2014, стр. 158 · Министерство за труд, состојба на 12. 10. 2026 · Министерство за финансии на Словачка, 2020, стр. 148 · SME, 2020

За домувањето

„Секаде нечистотија и диви градби.“

Дел од тоа е вистина: една третина од луѓето од ромските заедници, скоро 90 илјади, живее во неформални живеалишта, најмногу во куќи без употребна дозвола и во бараки. Две третини живеат легално. Околу 100 илјади луѓе немаат до куќата свој сад за отпад, а скоро 6 % од населбите немаат пристап до собирање на отпад. Во проектот DOM.ov семејствата најпрво штедат, а потоа со свои раце си градат свои, легални куќи. Како се живее во ромските населби →

Atlas rómskych komunít 2019, стр. 18, 40 и 68 · Министерство за финансии на Словачка, 2020, стр. 164 · projektdomov.sk

За волјата

„Живеат така затоа што сакаат. Зошто не си помогнат сами?“

Многумина си помагаат: 117 илјади Роми живеат меѓу останатите жители, а во проектот DOM.ov семејствата штедат најмалку 120 € месечно, а потоа 18 години го отплаќаат кредитот за сопствена куќа. Истражувањето воедно забележало дека оној што се труди да излезе од ромската населба, за своите станува „оној што си замина“. Студијата на Словачката академија на науките вели дека промената најдобро се држи кога заедно ја поминува целата заедница. Кај нас шест студенти, за стипендија, заедно со отецот поправија колиба, дозидаа соба или изградија нова куќа. Кој помага →

Atlas rómskych komunít 2019, стр. 17 · projektdomov.sk · Канцеларија на опуномоштеникот, 2022, стр. 80 · Институт за етнологија на Словачката академија на науките, 2010, стр. 12

За училиштето

„Децата не одат на училиште, а на родителите им е сеедно.“

Децата од овие заедници изостануваат од повеќе часови од другите. Една од причините е патот: секоја четврта населба надвор од селото е подалеку од два километра од најблиското село со училиште. Во две третини од семејствата со мали деца во овие заедници дома се зборува ромски. На родителите не може да им биде сеедно: за неоправдани изостаноци од училиште го губат детскиот додаток, а им се заканува и затвор. Што навистина им се случува на семејствата → Зошто почетоците се тешки →

Министерство за финансии на Словачка, 2020, стр. 14 · EU SILC MRK 2020, стр. 16 · Централа за труд, 2018

За парите на државата

„Таму веќе отишле милиони. Каде се?“

Прашувате со право. Највисокиот контролен уред во 2025 година напиша дека парите за поддршка на ромските заедници се трошат без да се оценува нивната вистинска корист; само канцеларијата на опуномоштеникот управува со скоро 400 милиони евра од европски извори. За сопствените пари можеме да кажеме ова: во 2025 година трошоците беа околу 16 900 €, даровите околу 3 000 €, а секој дар се гледа на транспарентната сметка. Што навистина помогна за десет години →

Највисок контролен уред, 31. 1. 2025 · Транспарентна сметка, Fio banka

За искуството

„Имам лошо искуство со нив.“

Не сте сами во тоа. Претежно лошо искуство наведуваат 33 % од луѓето во Словачка, и добро и лошо 58 %, претежно добро 8 %. Ромско домаќинство некогаш посетиле 24 % од испитаниците. Отец Мартин живееше четири месеци директно во ромска населба, за навистина да ги запознае луѓето. Како изгледа таму →

FOCUS за Канцеларијата на опуномоштеникот, 2024, стр. 39 и 47

За Црквата

„Зошто тоа го прави Црквата? Сакате само да ги преобратите во вера?“

Не само тоа. Ние сме христијанска мисија: сакаме да им помогнеме на сиромашните семејства во нивната состојба и да ги водиме кон Бога и кон здрав морал; отец Мартин е православен свештеник. Студијата на Словачката академија на науките од 2010 година утврдила дека кај Ромите што станале членови на Црквата најмногу опаднале зависностите, ситниот криминал и долговите. Истата студија пишува дека Црквата не може да ја замени државата и дека не мерела тврди бројки, туку како луѓето ја доживеале промената. Што вели истражувањето →

Институт за етнологија на Словачката академија на науките, 2010, стр. 8 до 11 и 98

Што навистина им се случува на семејствата · нашето искуство и законот

Дека ништо не им се случува, не е вистина.

Познаваме родители што отишле во затвор, семејства на кои им ја намалиле помошта и мајки што се плашат дека ќе им го земат детето. За секоја работа пишуваме што гледаме ние и што вели законот.

Поради училиште се оди во затвор.Познаваме повеќе родители што завршиле во затвор затоа што не ги праќале децата во основно училиште. Законот: родител што ќе остави детето да не оди на училиште може да добие до две години, а во потешки случаи до пет. Врховниот суд во 2020 година ја остави на сила казната од осум месеци безусловен затвор за една мајка, чии двајца синови за една година изостанале 727 и 947 часа. Кривичен закон, § 211 Врховен суд на Словачка, 2 Tdo 22/2020

Додатокот го добива општината, не родителот.Понекогаш семејството мора да ја подигне помошта во канцеларија, а понекогаш му ја одбиваат. Законот: кога детето ќе изостане повеќе од 15 часа во месецот, детскиот додаток за него не го добива родителот, туку општината како посебен примател. Семејство во материјална неволја тогаш ја губи и поддршката за дете, 25,10 € месечно. Закон за детскиот додаток, § 12a Закон за помош во материјална неволја, § 13 и § 23

Кој не работи за општината, му ја намалуваат помошта.Кој не оди на општокорисна работа, ја губи помошта. Законот: возрасен во материјална неволја што нема работа мора да одработи за општината 32 часа месечно; инаку помошта на семејството се намалува за 89,70 € за секој таков возрасен (износ за 2026 година). Кој работи за општината до 20 часа неделно, добива покрај помошта и активациски додаток од 91,70 €. Закон за помош во материјална неволја, § 10 Централа на трудот, износи од 1. 1. 2026

Страв дека ќе им го земат детето.Во ромските населби се зборува дека по три записи од полицијата детето може да оди во детски дом и дека учителот мора да пријави и дете без ужинка. Законот вели поинаку: за одземање на дете одлучува суд, тој не познава никаков број записи ниту ужинка, а сиромаштијата на родителите не е причина за одземање. Секој, значи и учителот, сепак е должен да ја извести службата за заштита на децата кога гледа дека никој не се грижи за детето; а кога опомената и надзорот нема да помогнат, судот може привремено да го одземе детето и да го смести во установа до шест месеци. Закон за семејството, § 37 и § 54 Закон за социјалноправна заштита на децата, § 7

Кога еден Ром ќе нападне друг Ром.На многумина тогаш никој не им помага, зашто ниту полицијата ниту луѓето не сакаат да се мешаат меѓу Ромите. Тоа е наше искуство; службен број за тоа не знаеме. Канцеларијата на владиниот повереник во 2025 година напиша дека Ромите ретко пријавуваат неправди, зашто не им веруваат на службите и се плашат дека ќе им биде полошо. Канцеларија на владиниот повереник на Словачка за ромските заедници, 2025

Што помогна во последните десет години

Пет работи што се гледаат во ромските населби.

Тоа не е наша заслуга. Тоа се правила на државата и на општините што, според она што го гледаме, многу помогнаа.

Коцкање

Автоматите исчезнаа од кафеаните

Од 2018 година смеат да стојат само во коцкарници и казина, а општината може да ги забрани коцкарниците на својата територија. Од 2019 година не смее да игра никој од домаќинство што прима помош во материјална неволја.

Закон за хазардните игри, § 34 и § 79 Канцеларија за регулација на хазардните игри

Толуен

Не го добива секој

Лепилата и спрејовите со толуен, според европското ограничување од 2007 година, не смеат да се продаваат на јавноста. Од 2017 година, по иницијатива на градоначалникот на Филјаково, канцеларијата на владиниот повереник ги потсетуваше продавачите на тоа: толуен само на оние на кои им треба за работа.

Министерство за внатрешни работи на Словачка, соопштение за јавноста Директива 2005/59/ЕЗ

Специјални училишта

Притисок да не се праќаат таму ромски деца

Европската комисија од 2015 година води постапка против Словачка поради одвојување на ромските деца во училиштата, а во 2023 година реши да поднесе тужба. Во нашите општини гледаме дека децата повеќе не се праќаат во специјални паралелки толку лесно како некогаш; број за целата држава што би го потврдил тоа не знаеме.

Јавен заштитник на правата, 2023

Превоз

Со воз до училиште бесплатно

Учениците и студентите до 26 години патуваат со воз бесплатно од 17 ноември 2014 година. Таму каде што општината нема училиште, училиштето секој месец им го надоместува автобусот на родителите. Така детето стигнува до училиште и кога дома нема пари.

Железничка компанија Словачка Закон бр. 322/2025 Z. z., § 15

Ручеци

Детето во училиште се најадува

Државата доплаќа за ручек на секој ученик од основно училиште чиј родител тоа ќе го побара: 2,10 € за првиот и 2,30 € за вториот степен, за секој ден кога детето било на училиште. Тоа важеше од септември 2019 до јули 2021 година, а повторно важи од мај 2023 година.

Закон за дотациите, § 4

А на што не може да помогне ниту еден закон

Почетоците не се лесни

Детето дома нема ни пенкало, ни хартија, ни маса и не гледа причина зошто да учи. Таму доаѓаме ние. →

Охрабрување

И тој се плашеше. И остана.

Отец Мартин за тоа пишува во својата книга без улепшување. За книгата →

„Отсекогаш се плашев од Ромите, во Брно имав пријатели што беа нападнати или ограбени. И воопшто не ги сакав, но ми беше жал за нив кога ги забележав во ромската населба и знаев дека и тие треба да Го запознаат Христос.“
Мартин Халик: Pravoslávna misia medzi Rómami na strednom Slovensku, 2023, стр. 44

„Еден ден сфатив дека ако не почнам да ги љубам, тешко можам да им зборувам за Христос.“
исто, стр. 44

„Не беше лесно, повеќепати Ромите ја оштетија клубската просторија, ми украдоа дрва, гитара, храна и многу друго. Подоцна ми го ограбија домот, еднаш ме погоди камен во главата, друг пат ми се заканија со секира.“
исто, стр. 8

„Но не е само до лошото и непријатното, доживувам и многу добро. Никогаш толку луѓе не ме бакнале, и трезни и пијани, никогаш толку луѓе не ме пречекале, не ме прегрнале и не ми помогнале како за време на ромската мисија.“
исто, стр. 8

Кленовец → Прага

Дали има смисла? Да. Бавно, и таму каде што некој ќе остане.

Тоа го прашува речиси секој.

„Дали воопшто нешто се менува?“

„Не е ли тоа фрлање грав на ѕид?“

„Зошто јас да им помагам токму нив? А нам кој некогаш ни помогнал?“

Десет реченици што најчесто се слушаат.

„Живеат од социјални давања и имаат сè бесплатно.“

„Крадат и ништо не им се случува.“

„Нека одат да работат.“

„Прават деца заради државна помош. Наскоро ќе бидат повеќе од нас.“

„Секаде нечистотија и диви градби.“

„Живеат така затоа што сакаат. Зошто не си помогнат сами?“

„Децата не одат на училиште, а на родителите им е сеедно.“

„Таму веќе отишле милиони. Каде се?“

„Имам лошо искуство со нив.“

„Зошто тоа го прави Црквата? Сакате само да ги преобратите во вера?“

Дека ништо не им се случува, не е вистина.

Пет работи што се гледаат во ромските населби.

Автоматите исчезнаа од кафеаните

Не го добива секој

Притисок да не се праќаат таму ромски деца

Со воз до училиште бесплатно

Детето во училиште се најадува

Почетоците не се лесни

И тој се плашеше. И остана.

Јан Деме, очен лекар

Давид, работник во заедницата

Станбена населба што се менува

Би сакале да бидеме во секоја ромска населба во Словачка.

Кои сте и што работите.

Кои сте?

Каде работите?

Што точно работите?

Дали сте единствените што го правите тоа?

Колку ромски населби има во Словачка?

Каде одат парите.

Каде одат парите?

Можам ли да го проверам тоа?

Можам ли да дадам 2 % од данокот?

Можам ли да подарам ствари?

Ние сме фирма или фондација. Што ќе добиеме од вас?

Како да подарам?

Сакам да дојдам да помогнам.

Мора ли да сум верник?

Како да почнам?

Што ќе се случи со мојот број?

Што ќе работам?

Можам ли да дојдам за една недела?

Каде ќе живеам?

Не сум учител. Можам ли да помогнам?

Сè уште немам 18 години. Можам ли?

Ние сме парохија. Како да се придружиме?

Што е Операција Божиќно дете?

Каде можам да го погледнам тоа.

Каде ќе видам како изгледа тоа?

Кога ќе има нова репортажа?

Напишете или јавете ни се. Ќе ви одговориме ние лично.

Отец Мартин Халик

Миша

Подучување и игра со децата.

Бројки за 2025 година.

Сите страници на водичот.